१५ माघ, इलाम ।

भारतीय सीमा सुरक्षा बल (एसएसबी)ले इलामका नेपाल-भारत सीमावर्ती श्रीअन्तु-८ गुफापाताल नजिक नेपाली भूमीमा बनाइएका घरटहरा भत्काउन दवाव दिएको छ । ती नेपाली टहरा आफ्नो सीमा सुरक्षा पोष्ट नजिक रहेको भन्दै एसएसबीले भत्काउन दवाव दिएको हो ।

‘मेरै जग्गामा बनाएको घर टहरा दशगजा क्षेत्रमा परेको भन्दै भत्काउन दवाव दिइरहेका छन्,’ स्थानीय चन्द्रमान लिम्बुले भन्नुभयो, ‘आजै उठ, भोली उठ भन्छ, यस्तो दवावमा कसरी बस्नु ।’ दशगजा क्षेत्रमै भारतीय नागरिकले बनाएका घटहराबारे भने नेपाली अधिकारीहरुले पनि नबोलेको स्थानीयको गुनासो छ ।

‘नेपाली जमिन मिचेको कुरा गर्‍यो भने दुई देशबीचको कुरा हो, माथिको जे आदेश आउँछ त्यही गर्छौं भन्छन्,’ मिलन क्षेत्रीले भननुभयो । एसएसबीका अधिकारीहरुले नेपाली सुरक्षाकर्मीसँग पनि दुर्व्यवहार गर्ने गरेको इलाका प्रहरी कार्यालय पशुपतिनगरका प्रहरी निरीक्षक देवेन्द्र पाण्डेले स्वीकार गर्नुभयो ।

‘हामीलाई पनि हेप्न खोज्छन्,’ पाण्डेले भन्नुभयो, ‘सर्वसाधारणलाई नहेप्ने त कुरै भएन ।’ पूर्वी इलामको पशुपतिनगर क्षेत्रमा भारतीय पक्षबाट ज्यादती भइरहेको सीमा प्रशासन शाखाका प्रमुख यज्ञप्रसाद आचार्यले बताउनुभयो । ‘हामी निरीक्षणमा जाँदा ठिक्क पार्छन्, कोही नहुँदा स्थानीयबासीलाई धम्क्याउने र तर्साउने गर्छन्’ आचार्यले भन्नुभयो, ‘यो समस्या यथावत छ ।’ राजधानी दैनिकबाट

काठमाडौ, २०६६ माघ १२ -

  धेरै वर्षअघि उपत्यकाको कुनै नेवारी गाउँमा सुलीँ मयजु नामक युवती थिइन्, जो जाँडको व्यापार गर्थिन् । उनी यतिधेरै जाँड बेच्थिन् कि सबैलाई यसको स्रोतबारे शंका भयो । गोरखनाथले छानबिन गर्दै जाँदा नागराजाले मयजुलाई जाँड उपलब्ध गराइदिएको पत्ता लाग्यो र त्यसको रहस्य खोतल्न गोरखनाथले नागराजामाथि बसेर तपस्या गर्न थाल्यो । यसपछि उपत्यकामा पानी परेन । हाहाकार मच्चियो ।

सबै मिली गोरखनाथका गुरु मच्छिन्द्रनाथलाई उपत्यका भित्र्याएपछि मात्र गोरखनाथ तपस्याबाट ब्युँझे । यसपछि मुक्त भएका नागराजाले जताततै पानी पार्न थाले । खुसियाली फैलियो । नागराजाले पानी पारेका हुनाले उनकै नामबाट भक्तपुरवासी पानीलाई नाः भन्छन् । उपत्यकाका अन्तिम मल्ल्ा राजा एक दिन अचानक हराए । रानीले खोज्दै जाँदा उनले एउटी कुमारीसँग कुराकानी गरिरहेको अवस्थामा राजालाई भेट्टाइन् । ती कुमारी थिइन्, तलेजु भवानी, जो कुनै कुमारीको शरीरमा चढेर आफ्नो शक्ति प्रकट गर्थिन् । यो गोप्य तथ्य थाहा पाएका राजा जयप्रकाश मल्ल बेलाबेला दरबारबाट हराउँथे र तलेजु भवानीसँग राज्य चलाउने शक्ति, ज्ञान र बुद्धि हासिल गर्न पुग्थे । पछि उनले रजस्वला नभएकी एउटी कन्यालाई कुमारीको रूपमा पुज्न तलेजुले अह्राएको सपना देखेपछि ‘कुमारी’ प्रतिस्थापन गरियो, इन्द्रजात्राको प्रचलन सुरु भयो । धेरैले गणेशलाई पहिलो पूजा गर्ने भगवानको रूपमा लिन्छन्, तर नेवार समुदायमा भने सबभन्दा पहिले ढोका अघिल्तिर कुमारको पूजा गरिन्छ र त्यसपछि मात्रै गणेशको मन्दिरतिरको यात्रा सुरु हुन्छ । तिहारमै पनि सबैभन्दा पहिलो कुमारलाई भित्र्याएपछि अरू पूजाको आरम्भ गरिन्छ । यस्ता अनेक रोचक नेवारी मिथकलाई लिएर चित्रकार भावना पुँले कोरेका पौभा पेन्टिङहरू यतिबेला बबरमहलस्थित नेपाल आर्ट काउन्सिल ग्यालरीमा सजिरहेका छन् । तीन दिनअघि सुरु ‘पौभा कम कल्चर’ प्रदर्शनीका चित्रहरू मुख्य गरी उपत्यकाका नेवारी सांस्कृतिकता र विश्वासहरूमा केन्दि्रत छन् ।

‘यी चित्रहरूसँग मेरो आफ्नै कथा पनि जोडिएको छ,’ काठमाडौं भीमसेनस्थानकी ३६ वषर्ीया भावना मंगलबार दिउँसो ग्यालरीमा भेट्टइिन्, ‘सानु छँदा एकदिन म बुवासँग छिमेकीको जंकुमा गएकी थिएँ । पुण्य पूजा भन्दै सबैले बुवाको हातको पो पूजा गर्न थाले ।’ उनले चित्र कोर्ने नेवारी संस्कृतिका सन्दर्भ जोड्न चाहिन् । हरेक जंकु -भीमारथारोहण) मा चित्रकारले आयुको देवता -उष्णेकी विजय) को चित्र बनाई त्यसमुनि जंकु गरिने व्यक्ति, रथ तान्ने सहयोगी र आफन्तहरूको चित्र कोर्नुपर्ने हुन्छ । ती निर्जीव चित्रमा चित्रकारले आत्म दिएर सजिव बनाउने विश्वास स्वरूप चित्रकारको हातलाई ‘पुण्य’ मानि पूजा गरिने संस्कृति बसेको भावनाले सुनाइन् । ‘बुवाको हातलाई पुण्य सम्झेर पूजा गरेको देखेपछि,’ उनले सुनाइन्, ‘मैले आफ्नो नाम पछाडि चित्रकारको सट्टा ‘पुँ’ लेख्न थालेकी हुँ ।’ बुवा प्रेममान चित्रकारकै प्रेरणामा चित्रकर्ममा लागेकी भावनाले त्यसयता कोरेकी चित्रहरू प्रदर्शनीमा ल्याएकी हुन् । सामान्यतया पौभा भन्नेबित्तिकै बौद्ध दर्शन र संस्कृतिमा आधारित परम्परागत नेवारी कला बुझिन्छ ।

 तर, भावनाले चित्रमा परम्परा र संस्कृतिसँगै समाज र जनजीवनलाई जोडेर सामयिक तुल्याएकी छन् । उनले चित्रमा धार्मिक पात्रहरूसँगै समाजका वास्तविक पात्रहरू पनि उतारेकी छन् । जस्तो कि, ‘गणेश’ शीर्षकको चित्रमा धिमें र बाँसुरी बजाएर परम्परागत नेवारी वेशमा सजिएका मानिसहरूको अग्रपंक्तिमा कुर्ता सुरुवाल लगाएकी एउटी युवती छन्, जसको छातीमा ‘मिस नेपाल’ लेखिएको ब्याच छ । ‘नयाँ पुस्तालाई पनि संस्कृति सिकाउनु पर्‍यो नि’ भावनाले भनिन्, ‘उनीहरूको मनमा नपसि कसरी संस्कृति लाद्न सकिन्छ र ?’ उनका हरेक चित्रमा सामयिकता भेटिन्छन् । हरिततारा -भृकुटी) को चित्रमा स्वयम्भू र ल्हासाको दृश्य जोडेका छन्, काल्पनिकमा वास्तविकता फ्युजन भएजस्तै । ‘नृत्यनाथ लोकेश्वर’ को चित्रछेउ हाकुपटासी लाइरहेका नेवारी जोडी छन् भने चर्या नृत्यको पोजिसनमा उभिएकी युवती पनि । त्यस्तै सप्तलोचन तारा -ह्वाइट तारा) को चित्रमा उनले पहिलोपटक सगरमाथा चुम्ने नेपाली महिला पासाङ ल्हामु शेर्पाको चित्र पनि उतारेकी छन् ।

 ’राजा वीरेन्द्रले त्यतिबेला पासाङलाई सेतो ताराको उपाधि दिएका थिए,’ भावनाले चित्रबारे बोलिन्, ‘पासाङलाई सम्भिmन यसो गरेकी ।’ धार्मिक सहिष्णुता भावनाको चित्रको अर्को विशेषता हो । सामान्यतया बौद्ध दर्शनका भगवानहरू सजिने पौभामा गणेश, लक्ष्मी, सरस्वती, नारायणदेखि महादेव र राधाकृष्णसम्म समेटिएका छन्, जुन चित्रहरूले नेवारी संस्कृतिसँग कुनै न कुनै रूपमा गहिरो सम्बन्ध राख्छ । कतिपय चित्रहरूमा समसामयिक राजनीतिक र सांस्कृतिक पहिचानका सन्दर्भ छन् । ‘मैत्री बुद्ध’ को चित्रमा उनले नेवार समुदाय कसरी भाषिक र सांस्कृतिक रूपमा अतिक्रमित हुँदै गए भन्ने सन्दर्भ जोडेकी छन् ।

आर्थिक असमानता र जातीय, लैंगिक शोषणका विषय उठाएकी छन् । ‘तीज या जनैपूर्णेको टेलिभिजनहरूले प्रत्यक्ष प्रसारण गर्छन् नि’ उनले इन्द्रजात्राबारेको एउटा चित्र औंल्याउँदै भनिन्, ‘के मल्लकालदेखिको परम्परा बोकेको इन्द्रजात्राको अहिलेसम्म त्यसरी प्रत्यक्ष प्रसारण भएको छ ?’ यही भएर पनि इन्द्रजात्राबारे गैरनेवार समुदाय बेखबर हुँदै गएको चिन्ता प्रकट गर्दै उनले ‘सांस्कृतिकतामाथि चित्रकर्म गर्नुपरेको’ बताइन् । प्रदर्शनीमा पोस्टर कलर, फेवरिक, एक्रेलिक माध्यमका ३१ चित्रहरू छन् । २ हजार रुपैयाँदेखि ४२ हजार रुपैयाँसम्म चित्रहरू शुक्रबारसम्म प्रदर्शनीमा रहनेछन् ।

कान्तिपुर संवाददाता

 आइतवार  प्रतिकार र्याली   

शनिवार प्रतिकार जुलुश

नेपाल सम्बत ११३० ,जनवरी ११ ,सरोज रत्न शाक्य ,काठमान्दौ यें  /

संघियताको बिरोधमा घोषणा गरिएको उपत्यका बन्दको प्रतिकार गर्न आव्हान गर्दै नेवा: स्वायत्त राज्य
जनजागरण अन्तरगत आइतवार बिहान बसन्तपुर तथा उपत्यका विभिन्न ठाउंहरुबाट मोटर साइकल र्याली सम्पन्न भएको छ /

नेवा: राज्यको झन्डा फहराउन्दै संघियता बिरोधि होशियार ,नेवा: राज्य जिन्दावाद ,पसल बजार खुलाऊं भन्ने नारा लगाउंदै बजार परिक्रमा गरेको थियो /

   नेवा: स्वायत्त राज्य जनजागरण अभियानमा नेवा: जागरण मंच,नेपा रास्ट्रीय पार्टी ,मंका खल:   तथा विभिन्न नेवा: संघ संस्थाहरु लगायत सत्तारुढ नेकपा (एमाले), नेपाली कांग्रेस र एकीकृत नेकपा माओवादी लगायत दलका भ्रातृ संस्थाहरु आवद्ध छन्।

Photo by nepalmandal

२ जनवरी ने स ११३० ,कुमार बज्र ,तोकियो /

नेवा: जागरण मन्च जापानले नव वर्श २०१० साल तथा ‘घ्यो चाकु सन्हु’ को उपलक्षमा आयोजना गरेको शुभकामना आदान प्रदान कार्यक्रम भब्यताका साथ सम्पन्न भएको छ /

जनवरी १ तारेखका दिन दिउँसो १२ बजे देखी तोकियोको आकाशाका स्थित आकाशाका  दाइनिङ मन्दलाको सभा हलमा आयोजना गरिएको शुभकामना आदान प्रदान एवँम मनोरन्जनात्मक कार्यक्रममा मन्चका अध्यक्ष सुनिल कुमार शाक्यले नव वर्शको शुभकामना दिँदै  घ्यु ,चाकु र तरुल खाएर कार्यक्रमको आरम्भ गर्नु भएको थियो /

शुभकामना दिने क्रममा मन्चका उपाध्यक्ष कृष्ण बदन जोशिले नव वर्शको स्वागत गर्नु हुँदै बिदेशमा बसेर पनि स्वदेशको सन्स्क्रिती झल्कने गरी 
‘घ्यो चाकु सन्हु ‘ मनाउन पाएकोमा  अत्यन्त खुशी भएको कुरा ब्यक्त गर्नु भएको थियो /

सास्न्कृतिक कार्यक्रमका क्रममा स्थानिय कलाकार तेन्जिङ सेर्पा ,जनक राज शाक्य ,उमा तथा राउमा खडकाको गीतले उक्त कार्यक्रमको रौनक बढाएको थियो भने अनिल कुमार शाक्य र आजका कार्यक्रमका सबभन्दा जेठो  ७८ वर्शिय हर्श रत्न शाक्यका ‘सम्हाया सँयाझ्या कुली कुली संका ‘ भन्ने गीतले सबै लाई धमधाम सँग  नचाएको थियो /

उलेख्य रुपमा महिलाहरुको सहभागिता रहेको त्यस कार्यक्रममा नेपाली तथा नेवा: खानाले आफ्नो सन्स्क्रिती र मातृभूमी नेपालको सम्झना गराएको थियो /

त्यस्तै नरेन्द्र कुमार र श्याम तन्दुकारको डिजे म्युजिकमा रबी श्रेष्ठ तथा रघु खडकाको डान्सले उपस्थित सबैलाई बेलुका एघार बजे सम्म
उफ्री उफ्री नचाएका थिए /   

उक्त दिनको  कार्यक्रमको सन्चालन नेवा: जागरण मन्च जापानका सदस्य काउशल्या बज्राचार्यले गर्नु भएको थियो /  

योगिता महर्जन - न्हूम्ह मिस नेवाः